Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

 

Zoek in de Encyclopedie

Dieren en planten

Water en land

Recreatie en toerisme   Kustbescherming   

Mens en Milieu

Planten van helmbundels op Vlieland, Huibert van Eck

Bescherming tegen het water

De historie van Vlieland is er één van strijd tegen de zee. Het eiland was rond 1200 nog een stuk groter dan nu, maar is in de dertiende eeuw in twee stukken opgedeeld. Monniken van het Ludinga-klooster groeven een kanaal door de duinen. De zee kreeg vrij spel in deze 'Monnikesloot'. Zo ontstond het Eierlandse Gat, het zeegat tussen Eierland en Vlieland. Eierland is later met Texel verbonden.

  • Zeeslag

    In de eeuwen die volgden was er dan weer groei, dan weer afslag. Maar afslag kreeg de overhand. In de zeventiende eeuw kwam West-Vlieland in gevaar door hevige kustafslag. In de achttiende eeuw werd het dorp opgegeven. Het gehele vruchtbare westelijke deel van het eiland veranderde in een strandvlakte, de Vliehors. Langs de Noordzeekust van het eiland waren in de negentiende eeuw doorbraken, zodat duinvalleien onder water kwamen te staan.

  • Bescherming komt op gang

    Na de ondergang van West-Vlieland kwam er geld van de overheid om Oost-Vlieland te beschermen. Er werd een haven aangelegd waar altijd schepen konden worden gelost. In de duinen werden strobundels, helm en rijshout ingezet om stuivend zand vast te leggen. Dat gebeurt nu nog steeds zo. Vroeger was het stuivende zand ook een bedreiging voor het dorp. Daarom zijn er dennenbossen geplant.

  • De waddendijk

    De dijk om het dorp Oost-Vlieland is in 1825 aangelegd. Hij was zo laag dat met storm regelmatig de zee het dorp instroomde. Het heeft tot het begin van de vorige eeuw geduurd voor de dijk hoger werd gemaakt.

  • De 'dammen'

    De takkenschermen en helmplanten in de duinen waren niet genoeg. De situatie werd zo penibel dat de overheid erover dacht omhet eiland te ontruimen omdat de kustverdediging te duur was! Rijkswaterstaat wist de regering ervan te overtuigen dat de duinen op Vlieland nodig waren voor de inpoldering van de Waddenzee. Daar waren toen ook plannen voor. Rijkswaterstaat ging strandhoofden aanleggen. Vlielanders spreken van dammen. Het maken van de dammen was een enorm werk. Alle materialen - rijshout, palen, puin en basaltsteen - werden aangevoerd met zeilschepen. De bouw gebeurde met de hand, alleen met laag water. Het werk aan de kop van de dam kon alleen in de winter gebeuren bij extra laag water door harde oostenwind. 
    De dammen houden de ebstroom uit de kust. Zand dat door de vloedstroom wordt aangevoerd blijft tussen de dammen liggen.

  • Stuifdijken rond de Kroon's Polders

    In de jaren 1905-1922 werden tussen het Posthuis en de Vliehors een serie kleine polders aangelegd, die bedoeld waren als weidegebied. Deze landaanwinning diende ook ter versterking van het gevaarlijk smalle deel van het eiland. De polders heten naar de opzichter van Rijkswaterstaat de 'Kroon's Polders.'

  • De nieuwere 'strekdammen'

    In de jaren 1916-1923 werden de dammen 54 tot 63 aangelegd op het strand ten oosten van het dorp. Deze dammen werden niet zoals gebruikelijk op afstanden van 180-200 meter van elkaaar gelegd, maar op het dubbele van die afstand. Er moest snel gewerkt worden, omdat de afslag zo hevig was. Later zouden de tussenliggende dammen gebouwd worden. Dit is nooit meer gebeurd, omdat het niet nodig was. Daardoor komt het dat de nummers van de dammen hier met twee tegelijk oplopen! De oneven dammen bestaan niet.

  • Ontruimen?

    In 1921 was het weer raak! De provincie Noord-Holland overwoog vanwege de hoge kosten en het geringe aantal inwoners (circa 500) om Vlieland "op overeenkomstige wijze als indertijd het eiland Schokland" te ontruimen. Rijkswaterstaat verzette zich hier tegen, onder meer door te betogen dat voor de werkzaamheden aan de kust mensen nodig waren. Uiteindelijk heeft Rijkswaterstaat een deel van het begrotingstekort van de gemeente Vlieland voor zijn rekening genomen. Zo bleef Vlieland in stand.

  • Zuiderzeewerken

    Tijdens de bouw van de Afsluitdijk in 1932 is de dijk om het dorp verhoogd. Naar verwachting zouden er hogere waterstanden in de Waddenzee komen door de afsluiting van de Zuiderzee.
    Dat gebeurde ook, en de duinen aan het Zuiderstrand, de overgang van duin naar wad, kregen met afslag te maken. Om dit te stoppen is in 1935-1939 een stenen glooiing aangelegd vanaf het dorp tot Bomenland, de zogenaamde Waddenglooiing.

  • Delta-veilig

    In 1958 is de kruin van de Waddendijk op de huidige hoogte (NAP + 5,55 meter) gebracht. In 1953 stond het water maar 80 cm onder de kruin! Er sloegen golven over de dijk heen.
    In 1995 is de dijk vernieuwd, waarbij een dikkere kleilaag is aangebracht en de stenen bekleding hoger is gemaakt. De dijk wordt nu Deltaveilig genoemd.

  • De nieuwste 'dammen'
    Werkzaamheden strekdam op Vlieland, Dirk Bruin, Noordwester Vlieland

    De niewste dammen zijn anders gebouwd dan de oude. Ze zijn niet van gezette basalt op puin maar van gestorte breuksteen en gietasfalt. Dat laatste wordt ook gebruikt om reparaties en verlengingen van dammen uit te voeren. Voor de productie van het gietasfalt staat een asfaltinstallatie bij het Pad van Zes.

  • Dynamisch handhaven

    De duinenkust wordt de laatste jaren natuurlijk onderhouden. Sinds 1990 dwingt men de kustlijn niet langer op zijn plaats met harde dammen, dijken en oeververdedigingen. Men wil de kustlijn handhaven door het opspuiten van zand.
    Ook het beheer van de duinen zelf gebeurt natuurlijker. de duinen mogen stuiven als de veiligheid niet in gevaar is. Op deze wijze worden de duinen oorspronkelijker, wat goed is voor de verscheidenheid aan planten en dieren.