Alleen langs niet te steile kusten met voldoende zand in de zeebodem en gemiddeld aanlandige wind kunnen stranden en duinen ontstaan. Zelfs kleine hoogteverschillen op een strand kunnen het begin van duinvorming zijn. Achter een kleine hoogte is het iets luwer waardoor stuivend zand kan blijven liggen. Zolang het niet te hard waait en het beginnende duintje niet wegspoelt, wordt het geleidelijk groter.

Al snel wordt het ontstaan van duinen bevorderd door de eerste strandflora. Deze pioniers vangen stuivend zand in met hun bladeren. Dit zand blijft in de luwte van de plant liggen. Achter een groep planten kan zich zo langzamerhand een duintje vormen. Biestarwegras begint met dit proces.

Als het duintje ongeveer een meter hoog is vormt zich, als gevolg van het regenwater, een zoetwaterbel onder de oppervlakte, waardoor andere planten zich kunnen vestigen. Helm en blauwe zandhaver nemen dan de dominante positie over. Helm heeft de eigenschap dat het snel meegroeit met het groter wordende duintje, zodat het zand wordt vastgelegd door het wortelstelsel van de helm. Zodra een duintje goed begroeid is met helm, kan de zee het alleen maar bij extreem hoge waterstanden en sterke golfslag weer afbreken.

De jonge duinen kunnen aan elkaar vastgroeien tot een nieuwe zeereep. Aan de landzijde komt dan een nieuwe duinvallei te liggen. In de beschutting van de eerste aaneengesloten duinenrijen groeit onder meer duindoorn.

Met elkaar vormen de duindoornstruiken ondoordringbare stekelbossen. Duindoorn is een belangrijke plant voor het duin die via wortelknolletjes voedingsstoffen (stikstof) in de bodem brengt. Die voedingsstoffen worden door de duindoorn zelf weer gebruikt, maar er blijft voldoende over om groei van andere planten mogelijk te maken. In de buurt van duindoorns zien we dan ook dikwijls dichte vlierbosjes en een begroeiing van brandnetels en bramen. Door de aanwezigheid van die planten komt er humus in de bodem. Het verteerde bladafval betekent meer voedsel, ook voor andere soorten. Grassen en mossen gaan zich uiteindelijk sterk ontwikkelen en leggen het duin definitief vast, er komt een eind aan de verstuiving.

In het Natuurbeleidsplan uit 1990 stond dat eind 1998 alle Nederlandse duingebieden onder de werking van de Natuurbeschermingswet gebracht moesten zijn. Dit voornemen is bij lange na niet verwezenlijkt. Op 31 december 1998 was slechts 41% van het duin wettelijk beschermd. In Zeeland zijn de meeste successen geboekt: daar was op de peildatum 90% van het duingebied beschermd. In Zuid-Holland lag dat percentage op 30% en in Noord-Holland op 45%.
Op de waddeneilanden was de achterstand ook groot: slechts 31% van het duingebied viel per einde 1998 onder de werking van de NB-wet.
In het algemeen schrijft men het trage toewijzingstempo toe aan twee oorzaken. Ten eerste was men nogal eens terughoudend bij een aanwijzing omdat de Natuurbeschermingswet in 1999 vernieuwd zou worden. Maar belangrijker is het 'gebrek aan draagvlak' voor wettelijke natuurbescherming. Op lokale en regionale schaal werken veel krachten (agrarische, industrie-, recreatie-, en militaire invloeden) tegen. Een fraai voorbeeld is de gang van zaken op Texel. Daar heeft de Rijksoverheid het mogelijk instellen van de Natuurbeschermingswet gebruikt als dwangmiddel om medewerking van de plaastelijke belangengroeperingen te verkrijgen voor de instelling van het Nationale Park 'de Duinen van Texel'. De Nationale Park-status is echter een veel zwakker beschermingsinstrument dan de Natuurbeschermingswet.