Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

 

Zoek in de Encyclopedie

Dieren en planten

Water en land

Mens en Milieu

Verontreiniging   Zwerfvuil   Coastwatch   
Zwerfvuil, Foto Fitis, www.fotofitis.nl

Zwerfvuil

Op het strand spoelen dagelijks de bewijzen aan van het gebruik van de Noordzeegebied als afvalstortplaats. Glas, hout, papier, medicijnen, blikjes, van alles kom je tijdens een strandwandeling tegen. De laatste jaren spoelt ook steeds meer plastic aan. Veel hiervan is afkomstig van schepen. Vogels, zoals de noordse stormvogel zien dit vuil voor voedsel aan en eten het op. Jaarlijks belandt er 20 miljoen kilo zwerfvuil in de Noordzee. Vissers in Nederland hebben in 2004 110.000 kilo zwerfvuil opgevist in het kader van het EU-project 'Save the North Sea'. In het project Coastwatch onderzoeken scholieren en vrijwilligers jaarlijks wat er in verschillende Europese landen, waaronder Nederland, aanspoelt op de kust.

  • Aard van het zwerfvuil
    Zwerfvuil op het Nederlandse strand, Ecomare

    Uit de grafiek blijkt dat de helft van het zwerfvuil op het Nederlandse strand bestaat uit plastic, zo blijkt uit Coastwatch-onderzoek. Het meeste zwerfvuil wordt zo slecht afgebroken, dat de totale hoeveelheid alleen maar toeneemt. Zelfs als er geen nieuw afval in zee terecht zou komen, blijft het nog tientallen jaren rond drijven en aanspoelen.

    afbreektijd van aangespoeld afval
    krantenpaar dagen
    kartonnen dozenhalf jaar
    polyester drankflesjes5-10 jaar
    bierblikjes50 jaar
    nylon touw100-500 jaar
    polystyreen bakjes en glasmeer dan 1000 jaar
    bron: Coastwatch
  • Gevaren voor dieren
    Jonge zeehond met nylon draad, Ecomare
    Jonge zeehond met nylon draad, Ecomare
    Jonge zeehond met nylon draad, Ecomare

    Zeevogels zien plastic voor voedsel aan, vooral stormvogels eten het. Het plastic neemt de plaats in van voedsel in de maag zodat de vogel geen honger meer heeft, maar in feite te weinig voedsel binnenkrijgt. Ook kan plastic de ingewanden blokkeren of beschadigen. Verder worden vogels en andere zeedieren aangetroffen die verstrikt zitten in allerlei verpakkingsmateriaal, visnetten en nylon visdraad.

    Van de jan van gent werd gemeld dat bij ruim 5% van de afgelopen jaren gevonden vogels de dood was veroorzaakt doordat de vogels in los vistuig of ander zwerfvuil verward waren geraakt.
    In 2004 spoelde er op Vlieland een bultrug aan die dood was gegaan aan de gevolgen van een nylondraad rond zijn longen. Ook zeehonden kunnen verstrikt raken in nylondraad, zoals de zeehond op onderstaande foto die in maart 2005 bij Ecomare werd binnengebracht. De zeehond had zware verwondingen, zweren en verlammingsverschijnselen en moest dan ook worden afgemaakt.

  • Gevaren voor mensen
    Injectiespuit op het strand, Foto Fitis, www.fotofitis.nl

    Ook voor mensen kan het zwerfvuil op het strand een bron van risico's zijn. Niet zelden worden er medicijnen of giftige stoffen aangetroffen. Geregeld vindt men vaatjes met olie, verf of andere chemische substanties.
    Helaas zijn de regels zodanig dat lokale milieu-organisaties deze vaten niet zonder meer mogen afvoeren. Officieel moet de strandvonder hier toestemming voor verlenen. Bij vloeibare chemische stoffen is er echter een risico dat wandelaars de vaten openmaken, er aan ruiken, of het vat omkeren waardoor de inhoud in het zand wegzakt.

  • Bronnen van zwerfvuil
    Herkomst zwerfvuil (Nederlandse strand), Ecomare

    De bronnen van het zwerfvuil worden in belangrijke mate bepaald door het seizoen. In het drukke zomerseizoen wordt veel zwerfvuil door toeristen achtergelaten. Toch lijkt het er op dat steeds meer mensen hun afval zoveel mogelijk in (of bij) een vuilnisbak achter laten.Tijdens de zomermaanden proberen kustgemeenten drukbezochte stranden zo goed mogelijk schoon te houden.

    De scheepvaart is verplicht het afval tegen betaling af te geven in een haven. Met de grote hoeveelheden van het afval gebeurt dat ook meestal, maar er gaat toch nog veel kleiner afval, gewild of ongewild, over boord. Verder komt veel afval in zee terecht als gevolg van schade, bijvoorbeeld gebroken touwen en afgebroken hout. Vooral kapot getrokken netten vormen een aanzienlijk probleem, zowel voor de dieren als voor de scheepvaart. Een aantal vissers neemt deel aan het project vuilvissen.
    Het scheepsafval is vrijwel allemaal huishoudelijk van aard. Lading spoelt zelden aan. Vroeger, toen het stukgoed nog los werd vervoerd gebeurde het regelmatig dat een deklast overboord sloeg en de goederen op de kust terecht kwamen. Maar met de introductie van het containervervoer, en zeker met de huidige geavanceerde laad-en sjortechnieken op de schepen, behoren de spectaculaire strandingen van scheepsladingen tot het verleden.

  • Kosten van het opruimen van zwerfvuil
    Leerlingen tijdens Coastwatch, Stichting de Noordzee

    De kustgemeenten geven jaarlijks forse bedragen uit voor de schoonmaak van de kust. De gemeente Vlissingen bijvoorbeeld geeft meer dan 45.000 euro uit aan strandschoonmaak, terwijl de schoonmaak van een kleine 10 kilometer kust bij Scheveningen bijna één miljoen kost. Deze kosten hebben betrekking op het schoonhouden in het zomerseizoen. Een ander voorbeeld is het schoonhouden van dijken. Hoogheemraadschap Uitwaterende Sluizen bijvoorbeeld beheert de Hondsbosse zeewering. Om het overwaaien van aangespoeld vuil te voorkomen hebben zij mensen in dienst om de dijk schoon te houden van aanspoelend afval. Het merendeel van dit vuil is afkomstig uit zee.

  • Beleid ten aanzien van zwerfvuil op zee

    In de zogeheten haven-ontvangstinstallaties (HOI's) kunnen schippers hun olie-afval en vuilnis inleveren. Alle lozingen op de Waddenzee zijn illegaal. Sinds april 1991 geldt op de hele Noordzee een absoluut lozingsverbod voor vuilnis en ander vast afval, zoals stuwmateriaal. Vanaf die datum heeft de Noordzee voor dit type afval de MARPOL Annex V 'special area' status verkregen.

  • Schoonmakers actief

    Er zijn meerdere organisaties die zich op enige wijze bezighouden met zwerfvuil langs de Nederlandse kust. Op landelijk niveau zijn dat Stichting De Noordzee met het educatieve Coastwatchproject en Stichting Duinbehoud, Stichting Nederland Schoon en de ANWB met de landelijke Strandschoonmaakdag, ieder jaar in april.