Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

 

Zoek in de Encyclopedie

Dieren en planten

Zoogdieren   Walvisachtigen   Dolfijnen   Walvissen   Zeefauna   Walvisstrandingen   

Mens en Milieu

  • Ned: walvisachtigen
  • Eng: cetaceans (whales and dolphins)
  • Fra: cétacés (baleines et dauphins)
  • Dui: Walartige
  • Lat: Cetacea
  • Dan: Cetacean

Walvisachtigen

Bij het woord 'walvis' denk je al gauw aan reusachtige dieren. Maar ook de  bruinvis, die hooguit anderhalve meter wordt, hoort bij de walvisachtigen. De voorlopers van de walvisachtigen waren landdieren. In het vroege Tertiair (zo’n 50 miljoen jaar geleden)  is een groep roofdierachtige zoogdieren in kustgebieden gaan leven. Gaandeweg pasten ze zich steeds meer aan aan een zwemmend leven in zee. Het werden dieren zonder achterpoten, maar met flippervormige voorpoten en een verbrede, afgeplatte staart.

Op Texel


Bultrug, Ecomare, Salko de Wolf

Soms zijn er walvissen vanaf Texel te zien, zoals de bultruggen in 2007 en 2009. Ook spoelt er af en toe een dode walvis aan. Ecomare heeft skeletdelen van tientallen soorten in de collectie. In de 17e , 18e  en 20e eeuw waren er ook Texelaars die ter walvisvaart  gingen, maar niet zo veel als bijvoorbeeld op Ameland. Er zijn een paar trofeeën van walvisbeen op Texel te vinden, onder andere in het Maritiem en Juttersmuseum.

  • Tanden of zeven
    orca, een tandwalvis, marijke de boer

    Er zijn baleinwalvissen en tandwalvissen. De meeste baleinwalvissen zijn reusachtig groot. Ze hebben een enorme bek zonder tanden, maar met baleinen. Baleinen zijn hoornplaten die in rijen aan het gehemelte van de bovenkaak hangen. Met die baleinen zeven de walvissen hun voedsel uit het water. De meeste leven vooral van krill: garnaalachtige diertjes die in enorme hoeveelheden in open zee voorkomen. Ook kleine vissen die in grote scholen leven, zoals haringen, staan op het menu van baleinwalvissen. Tandwalvissen zijn over het algemeen veel kleiner dan baleinwalvissen. Alleen potvissen doen in lengte niet onder voor een baleinwalvis. Ook dolfijnen en bruinvissen zijn tandwalvissen. Ze eten voornamelijk vis of inktvis.

  • Verspreiding in de Noordzee
    potvissen, marijke de boer

    Omdat walvisachtigen meestal dieper onder water zwemmen, zijn ze moeilijk te zien. Grote walvissen zijn zeldzaam  in de Noordzee. Alleen de dwergvinvis, de kleinste baleinwalvis (8 meter), wordt in de noordelijke Noordzee regelmatig gezien. Als een potvis of een andere grote walvissoort in de ondiepe zuidelijke Noordzee terecht komt gaat het om dieren die verdwaald of ziek zijn. Vaak loopt het slecht met ze af en spoelen ze ergens aan. Doordat de Noordzee als gevolg van klimaatveranderingen warmer wordt, komen er meer  walvisachtigen uit warmere streken in de Noordzee voor.

  • Opvang van walvisachtigen
    levende bruinvis op Texel, ecomare, salko de wolf

    Levend aangespoelde grote walvissen zijn niet te redden. Ze zijn veel te groot en te zwaar, en zakken door hun eigen gewicht in elkaar. Alleen als ze nog in het water zijn, kun je proberen om ze met geluiden weg te jagen. Bruinvissen en dolfijnen zijn wel handzaam, maar ook deze dieren zijn veel moeilijker op te vangen dan zeehonden. De Stichting SOS Dolfijn, gehuisvest bij het Dolfinarium in Harderwijk, probeert zoveel mogelijk levend gestrande dolfijnachtigen te redden. Verschillende instellingen langs de kust, waaronder Ecomare op Texel, hebben de uitrusting voor de eerste opvang, waarna de dieren naar Harderwijk worden vervoerd. Lukt het daar om de bruinvis of dolfijn weer gezond te maken, dan wordt het teruggebracht naar zee. In 2010 werd een jong orkavrouwtje gevangen in de Waddenzee. Ze was ernstig verzwakt en bijna verhongerd. Het is gelukt om haar te vangen en naar het dolfinarium te brengen. Medewerkers van SOS-dolfijn doen hun uiterste best om de jonge orka, Morgan genoemd, weer zo gezond te maken dat ze terug kan naar zee.

  • Bijzondere walvisachtigen langs de Nederlandse kust
    beloega, foto fitis, sytske dijksen

    Heel af en toe verschijnen er hele zeldzame walvissen langs de Nederlandse kust. Dicht langs de kust in de Noordzee zijn een paar botten gevonden van de grijze walvis en de noordkaper. Deze botten bewijzen dat deze walvissoorten misschien zelfs wel tot in de Middeleeuwen daar voorkwamen. Af en toe duikt een verdwaalde beloega uit het hoge noorden op in de Noordzee. In 1966 zwom er een de Rijn op. In 1980-1981 en in 1984 werd er één gezien in de Schelde- en de Eemsmond. Beloega’s zijn bewoners van riviermonden uit het noordpool-gebied. Hoewel het heel erg bijzonder is als ze hier gezien worden, is dus niet zo vreemd dat ze hier ook steeds in of bij rivieren gevonden zijn. In 1912 vond een narwal zijn einde in de Zuiderzee. Ook deze narwal was waarschijnlijk verdwaald vanuit het hoge noorden. De blauwe vinvis, de dwergpotvis en het koppel zwarte zwaardwalvissen, die ooit strandden aan de Nederlandse kust, waren verdwaald vanuit de Atlantische Oceaan.

    DatumPlaats en bijzonderheden
    1840 Blauwe vinvis - Hoek van Holland
    11 maart 1912 Narwal - Zuiderzee bij Elburg
    13 december 1925 Dwergpotvis - Noordwijk aan Zee
    28 november 1935 Zwarte zwaardwalvis - IJmuiden, 2 dieren
    Uit diverse bronnen, o.a. Chris Smeenk (Naturalis)