Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

 

Zoek in de Encyclopedie

Dieren en planten

Walvisachtigen   Walvissen   Dwergvinvis   Noordse vinvis   Bultrug   

Mens en Milieu

Bultrug

afmetingen:

tot 18 meter (bij geboorte 4-5 meter)

gewicht:

tot 30.000 kilo (bij geboorte zo'n 2.000 kilo)

kleur:

zwarte bovenkant en lichte onderkant; voor elk individu kenmerkend zwart-wit vlekkenpatroon op de staart, voorvinnen en buik

leeftijd:

waarschijnlijk 40-50 jaar

voedsel:

filtert met baleinen krill en kleine vissoorten

voortbeweging:

duik: gemiddeld 10 minuten, maximaal 45 minuten
snelheid: gemiddeld 8 km per uur, maximaal 27 km per uur

vijanden:

de mens; verlies van de leefomgeving, vervuiling, geluidsoverlast, netten (verstrikking) en schepen (aanvaringen)

voortplanting:

volwassen: 4-7 jaar
geslachtelijk: om de 2-4 jaar één kalf
draagtijd: 11-12 maanden
zoogtijd: 5 maanden

  • Ned: Bultrug
  • Lat: Megaptera novaeangliae
  • Eng: Humpback whale
  • Fra: baleine à bosse
  • Dui: Buckelwal
  • Deens: Pukkelhval
Bultrug, Ecomare, Salko de Wolf

Bultrug

Bultruggen lijken de vrolijkste dieren van de zee. Dat komt omdat ze zulke mooie acrobatische buitelingen maken wanneer ze hoog boven water springen. Bultruggen komen sinds 2003 steeds vaker voor in de zuidelijke Noordzee. Je kunt ze herkennen aan hun grote, ietwat plompe lijf, hun lange flippers en hun pokdalige, platte kop. Hoewel ze misschien niet moeders mooiste zijn, kunnen bultrugmannetjes prachtig zingen. Een bultruglied kan wel drie kwartier duren en is op kilometers afstand nog te horen. In zo'n lied kan worden gefloten, gegromd, gekreund en gehuild. Ze doen het om een vrouwtje te versieren of om hun territorium af te bakenen.

  • Walvisspotten in Nederland
    Bultrug, Ecomare, Salko de Wolf

    In mei 2007 stond de Helderse zeedijk vol met walvisspotters. Een bultrug kwam daar af en toe tot vlak bij de dijk. Dezelfde walvis werd later gezien in de Ierse zee, maar keerde in november van dat jaar weer terug naar de zuidelijke Noordzee, bij Egmond aan Zee.

    In 2009 was er weer een bultrug te spotten. Het bleek dit keer een ander dier te zijn. Bovenstaande foto is op 9 januari 2009 op een ruime kilometer voor de kust van Texel genomen, bijna in de achtertuin van Ecomare. Er zwom daar op dat moment veel jonge haring, waar deze walvis zich uitgebreid te goed aan deed. Toen een maand later een dode bultrug in een staand net in Normandië werd gevonden, waren veel Texelaars bezorgd om 'hun' bultrug.  Walviskenner Kees Camphuysen kon aan de hand van foto's van de bovenlip zien dat het niet de Texelse bultrug was.

    In 2011 was het helemaal raak. In april wisten bemanningsleden van een douaneschip een bultrug op film vast te leggen voor de kust van Scheveningen. Half mei zag een zeiler een bultrug bij Ameland. Begin juni stond de Helderse zeedijk weer vol met walvisspotters omdat er een bultrug was gezien in het Marsdiep. Gedurende twee dagen is de walvis gefilmd en gefotografeerd, waardoor met zekerheid kon worden vastgesteld dat het om een andere bultrug ging dan die bij Scheveningen. Een paar dagen later werd een springende bultrug gefilmd bij Ameland. Omdat de filmer aan de andere kant van de bultrug stond konden de beelden niet vergeleken worden met die van de Scheveningse bultrug of die uit het Marsdiep. Welke van de twee het geweest is blijft dus onduidelijk. Of zou er misschien een derde.....

    Op 30 mei 2012 spotte een zeiler in het Eierlandse Gat tussen Texel en Vlieland een walvis. Gezien de beschrijving gaat het waarschijnlijk weer om een bultrug. In augustus van datzelfde jaar zwom er een bultrug voor de haven van Rotterdam. De bemanning van een patrouilleschip van het Rotterdams Havenbedrijf wist prachtige foto's te maken.

    Begin december 2012 zwommen twee bultruggen bij Egmond aan Zee. Op 12 december strandde een jongvolwassen vrouwtje op de Razende Bol bij Texel. Het is niet duidelijk of dit één van de twee eerder gespotte dieren was. Op 20 december dook ter hoogte van Castricum een volgroeide bultrug op naast het NIOZ-onderzoeksschip Navicula, dat ter plekke was voor vogelonderzoek.

    Ook 2013 lijkt een bultruggenjaar te worden. Op 4 januari werd er een gezien ter hoogte van Castricum, en van 9 tot 18 januari werd het -waarschijnlijk zelfde- dier dagelijks gezien tussen Castricum en Egmond aan Zee.

  • 2004: stranding op Vlieland
    Vlieland, 2004: bultrug, Dirk Bruin

    Op dinsdagmiddag 22 juni 2004 strandde op de Vliehors aan het Noordzeestrand van Vlieland een bultrug. Om de kop van de walvis zat een nylontouw gewikkeld, dat diep in het lichaam had gesneden. Waarschijnlijk  is dat de doodsoorzaak geweest. Het was een jong mannetje van circa 8 meter lengte. Het skelet van de bultrug is in Ecomare tentoongesteld.
    De berging van de bultrug op de Vliehors had veel voeten in aarde. Het dier was binnen een paar uur na de ontdekking onder het zand begraven, omdat de burgemeester van Vlieland niet wist dat het om een zeldzame walvis ging. De burgemeester gaf Ecomare de volgende dag toestemming om het kadaver te bergen. Ecomare stuurde een snijploeg onder leiding van preparateur Chris Walen naar Vlieland. De walvis werd opgegraven en daarna uitgebeend. De Vlielanders waren teleurgesteld dat het zeldzame skelet niet voor het eiland behouden bleef. Nog dezelfde avond spoelde er een 15 meter lange potvis aan, waar de Vlielanders erg blij mee waren. In bezoekerscentrum De Noordwester op Vlieland is sinds 2005 het skelet van de gestrande potvis te bewonderen.

  • Strandingen en waarnemingen op de Nederlandse kust
    DatumPlaats en bijzonderheden
    oktober 2003 vrouwtje, Maasvlakte, eind september drijvend voor Hoek van Holland
    29 december 2003 mannetje, Katwijk, jong. Eerder levend met moeder gezien op 18 december
    22 juni 2004 mannetje, Vlieland
    mei 2007 geslacht onbekend, zwemmend in Marsdiep (levend)
    november 2007 zelfde dier, voor de kust bij Egmond aan zee (levend)
    begin december 2008 geslacht onbekend, voor de kust bij IJmuiden (levend)
    eind december 2008/ januari 2009 jong dier, kustwater bij Texel en Marsdiep (levend)
    8 oktober 2009 mannetje, Ameland
    18 augustus 2010 geslacht onbekend (in verre staat van ontbinding), Katwijk
    juni 2011 geslacht onbekend, langs de Nederlandse kust en Waddeneilanden (levend) waarschijnlijk twee exemplaren
    maart 2012 wervel, waarschijnlijk enkele jaren oud, wadplaat bij de Cocksdorp, Texel
    30 mei 2012 walvis gespot in Eierlandse Gat bij Texel, vermoedelijk een bultrug
    14 augustus 2012 levend, 5 km voor de haven van Rotterdam
    29 november 2012 levend, moeder met jong, Den Haag
    2 december 2012 levend, waarschijnlijk 2 bultruggen (moeder met jong?), gezien bij Egmond, Bergen en Castricum
    12 december 2012 Stranding, eerst levend, Op de Razende Bol bij Texel. Jongvolwassen vrouwtje
    20 december Volwassen dier, zwemmend ter hoogte van Castricum
    4 januari 2013 Volwassen dier, zwemmend van Castricum naar het zuiden
    9 tot 18 januari 2013 Volwassen dier, zwemmend tussen Castricum en Egmond aan Zee
    Diverse bronnen, waaronder o.a. Chris Smeenk (Naturalis), www.walvisstrandingen.nl en www.waarneming.nl


    Aan de Belgische kust bij Nieuwpoort spoelde op 5 maart 2006 voor het eerst sinds 1751 in België een bultrug aan. Het was een jong vrouwtje van 10,5 meter. Ze is mogelijk door een aanvaring met een schip omgekomen.
    Dat er de laatste jaren steeds meer bultruggen worden gezien in de Zuidelijke Noordzee heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat er gewoon meer bultruggen zijn. De jacht op bultruggen is  gestopt. Wat ook kan meespelen is voedseltekort in andere zeegebieden, waardoor bultruggen naar andere gebieden uitwijken.

  • Vissende bultruggen
    Vissende bultrug, Pam Lindeboom

    Bultruggen filteren hun eten uit het water met baleinen. Maar ze kunnen met hun grote bek ook scholen vis opscheppen. Om de vissen bij elkaar te drijven leggen ze soms een cirkel van luchtbellen om ze heen. De bultrug duikt daarvoor onder de vissen door, zwemt een rondje en stoot dan luchtbellen uit. Soms maken bultruggen samen een luchtbellencirkel. Ze kunnen vissen ook bij elkaar drijven door met hun vinnen of staart op het water te slaan. Als ze aan het vissen zijn zie je ze vaak boven water komen met hun bek wagenwijd open.

  • Verspreiding en leefgebied

    De Bultrug komt voor van pool tot pool in alle oceanen. Meestal leven ze in dieper water, maar ze durven ook dichter langs de kust te zwemmen. De meeste bultruggen maken lange reizen van zo'n 5000 kilometer. De zomer brengen ze dan door in koude wateren rond de polen. Daar eten ze krill. In de winter verhuizen ze naar de tropen, om te paren en jongen te krijgen. Een vrouwelijke bultrug heeft het record. Zij overbrugde een afstand van zeker 10.000 kilometer.

Vlieland 2004: bultrug ontleed