Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

 

Zoek in de Encyclopedie

Grijze zeehond

afmetingen:

Mannetje: maximaal 2.60 meter
Vrouwtje: maximaal 2 meter

gewicht:

Mannetje: maximaal 350 kilogram
Vrouwtje: maximaal 200 kilogram

kleur:

Donkergrijs met zwarte vlekken. Vrouwtjes zijn lichter van kleur dan mannetjes

leeftijd:

Maximaal 50 jaar

voedsel:

Vooral vis, maar ook schaal- en schelpdieren of af en toe een vogel

voortbeweging:

Zwemmen en bobberen

vijanden:

Mens (verstoring, jacht en bijvangst in fuiken en visnetten)

voortplanting:

Geslachtsrijp: vanaf 3-8 jaar
Draagtijd: 11 maanden
Geboorteperiode: december/januari

  • Ned: Grijze zeehond (kegelrob)
  • Eng: Grey seal
  • Fra: le phoque gris
  • Dui: Kegelrobbe (Grauer Seehund)
  • Lat: Halichoerus grypus
  • Dan: Grisæl
  • Nor: Havert (grisel)
Grijze zeehond, Ecomare, Salko de Wolf

Grijze zeehond

Grijze zeehonden zijn echte bikkels. Ze zwemmen rustig van de Waddenzee naar Engeland en weer terug. Ze zijn ook minder schuw en veel nieuwsgieriger dan de gewone zeehond. De jongen worden midden in de winter geboren op rustige zandstranden of droge zandruggen in de Waddenzee. De gure winterwind giert ze daar om de oren, maar gelukkig hebben de stoere pups de eerste weken een dikke witte winterjas.

Op Texel


, Bram Fey

Sinds 2000 leeft er een groep grijze zeehonden op en rondom de Razende Bol, de zandplaat ten zuidwesten van Texel. Het zijn ongeveer 50 dieren. Het westelijke deel van de Razende Bol is afgesloten voor publiek omdat de zeehonden daar liggen. Elke winter worden er jonge grijze zeehondjes langs de kust van Texel gevonden. Die worden meestal naar Ecomare gebracht. Daarnaast leven er drie grijze zehonden als vaste bewoners in Ecomare.

  • Verspreiding en leefgebied
    Verspreiding van de grijze zeehond., Ecomare

    Grijze zeehonden leven langs de kusten van de Noord Atlantische Oceaan. In de Oostzee, bij IJsland, de Faeröer eilanden, Noorwegen tot Groot-Brittanië en bij Noord-Oost Canada kun je ze tegenkomen.

    In de Noordzee leven de meeste grijze zeehonden rond de Schotse eilanden, langs de Britse kust en in Cornwall. Hier leeft ongeveer 40% van alle grijze zeehonden van de wereld en 95% van alle grijze zeehonden van Europa. In de hele Noordzee leefden in 1965 zo'n 30.000. Nu leven er zo'n 150.000 grijze zeehonden. Dit komt vooral omdat er vanaf eind jaren zeventig van de vorige eeuw geen vergunningen meer worden gegeven voor de commerciële jacht op grijze zeehonden.

    In het Nederlandse deel van de Waddenzee zijn twee kolonies aan de beide kanten van de vaargeul naar Terschelling en Vlieland. De laatste jaren (sinds ongeveer 2000) komt op de Noorderhaaks ten westen van Texel een groep van ongeveer 50 grijze zeehonden voor. Zo nu en dan wordt de soort in het Zeeuwse kustgebied gezien. Af en toe duikt de grijze zeehond ook in zoet water op.

  • Binnenwater

    Zeehonden kunnen prima leven in zoet water, als er maar genoeg vis is. Vroeger zwommen zeehonden dan ook regelmatig rivieren op. Omdat de meeste rivieren nu afgesloten zijn door sluizen en waterkeringen is het niet zo makkelijk meer om in het binnenwater te komen. Toch komt het nog wel voor! In het IJsselmeer bijvoorbeeld, worden regelmatig zeehonden gezien. Die laten zich na een tijdje gewoon met het spuiwater weer terug in zee spuien.

    Dat grijze zeehonden in binnenwateren best aan hun kostje kunnen komen was al langer bekend uit foto’s en verslagen van ooggetuigen. Zo af en toe wordt er een gespot met een grote vis in de bek. Wandelaars die op het jaagpad van Middelburg naar Vlissingen liepen, hebben zelfs gezien hoe een grijze zeehond een zwaan pakte en opat. “Al wat restte was een hoopje veren”. Grote prooien die boven water worden opgegeten zijn makkelijk te zien. Bij kleine prooien wordt het moeilijker. Zeehonden slikken kleinere vissen onder water door. Geen mens die dat ziet. Tot nu toe was dus onbekend wat grijze zeehonden in onze zoete wateren eten. Maar een grijze zeehond die dood aanspoelde aan de zoete kant van de Afsluitdijk heeft daar nu verandering in gebracht. Bij het onderzoeken van de doodsoorzaak werd ook gekeken wat het dier gegeten had. In de maag en darmen van het volwassen vrouwtje vonden de onderzoekers zeven verschillende soorten vissen. Baars, bot, pos, snoekbaars en spiering bleken het meeste gegeten. Die had de zeehond allemaal in het IJsselmeer gevangen.

  • Aantallen in Nederland

    Grijze zeehonden horen in Nederland thuis. Uit botten die in de bodem gevonden zijn, blijkt dat ze hier al heel lang voorkomen. Maar in de Middeleeuwen roeiden de kustbewoners de grijze zeehond uit. Vanaf die tijd, tot ongeveer 1980, was de grijze zeehond een zeldzaamheid geworden in de Nederlandse wateren. Gelukkig is de grijze zeehond nu weer terug van weggeweest. Doordat de zeehonden in Groot-Brittanië beter beschermd werden, groeiden de aantallen daar flink. Zeehonden uit die gebieden zwierven uit naar de Nederlandse Noordzee en de Waddenzee.

    In de Nederlandse Waddenzee groeien de aantallen nu gestaag. In 1992 bijvoorbeeld werden maar 150 grijze zeehonden geteld. Begin 2003 ging het al om ruim 1000 volwassen dieren.  Begin 2007 telden de onderzoekers in het Nederlandse deel ineens iets minder grijze zeehonden. De meest waarschijnlijke verklaring hiervoor is dat een aantal grijze zeehonden zijn verhuisd, bijvoorbeeld naar Helgoland, waar een nieuwe kolonie tot ontwikkeling is gekomen. In 2008 en 2009 ging de groei in Nederland weer verder. En in 2013 werden bijna 2000 grijze zeehonden geteld in het Nederlandse waddengebied. Dat waren er wel een stuk minder dan in 2012 toen er bijna 3000 werden gezien. Waarschijnlijk werd dit verschil veroorzaakt door de koude temperaturen in het begin van het jaar en het slechte weer tijdens de tellingen.

  • Kerstkinderen
    Jonge grijze zeehond, Ecomare, Salko de Wolf

    Grijze zeehonden krijgen midden in de winter jongen. Bij hun geboorte wegen ze 10 tot 20 kilogram. Wanneer ze nog melk drinken bij hun moeder, komen ze wel 1,5 tot 2 kilogram per dag aan! Na de geboorte moeten ze enkele weken op het droge blijven, tot ze verhaard zijn en voldoende vetreserve hebben. Dat gaat niet altijd goed. De zandplaten Richel en Noorderhaaks, waar veel Nederlandse grijze zeehonden geboren worden, komen in de winter soms even onder water te staan. Dit gebeurt alleen bij springvloed en storm, maar in sommige winters komt het water dan zo hoog dat er toch jongen van de platen spoelen. Deze worden dan verspreid over de waddenkust gevonden en vaak naar opvangcentra gebracht.

    Het lijkt erop dat grijze zeehonden in de Waddenzee steeds vroeger in de winter jongen krijgen. Nu worden de eerste pups vaak al begin december gezien. Dat kan komen doordat het aantal grijze zeehonden toeneemt en er meer oudere zeehonden zijn die eerder in het seizoen jongen krijgen. Het zou ook kunnen komen door klimaatverandering. Om de preciese reden vast te stellen is nog veel onderzoek nodig.

  • Bescherming

    De grijze zeehond staat op de Rode Lijst van beschermde zoogdiersoorten van de IUCN. Daarnaast zijn er speciale reservaten voor grijze zeehonden. Twee eilanden van de Orkney-archipel in het noorden van de Noordzee (Faray en Holm of Faray), zijn in 2006 aangewezen als speciale beschermingszone (Europese Habitat-richtlijn). Op deze eilanden komen grote kolonies grijze zeehonden voor die veel jongen grootbrengen.
    Op 1 augustus 1999 heeft de Scottish Wildlife Trust het onbewoonde eiland Linga Holm aangekocht. Op dit eiland, met een oppervlakte van 56 hectare, huist een grote kolonie grijze zeehonden. De organisatie wil graag dat dit eiland ook officieel beschermd wordt.

  • Vluchtheuvels voor grijze zeehonden

    Doordat er steeds meer grijze zeehonden in de Waddenzee leven, worden er ook meer jongen geboren. In sommige jaren met extreem hoogwater en storm spoelen veel jonge grijze zeehonden van de vlakke zandplaten waar ze worden grootgebracht. Die jongen raken dan vaak hun moeder kwijt, waardoor ze uiteindelijk in de opvangcentra terecht komen. In de winter van 2006-2007 bijvoorbeeld, kon Zeehondencrèche Lenie 't Hart in Pieterburen de toestroom van jonge grijze zeehonden niet aan. Hierdoor moesten allerlei noodvoorzieningen worden getroffen en was veel extra geld nodig.

    Ecomare kwam daarom met een plan om de zeehonden te helpen.  De hoger gelegen, en dus stormveilige, kusten in het waddengebied worden allemaal te vaak bezocht door mensen. Daar houden zeehonden niet van. Voor het grootbrengen van hun jongen zijn grijze zeehonden daarom aangewezen op verlaten, maar lager gelegen, zandplaten. Met eenvoudige maatregelen, zoals het plaatsen van rietschermen, kunnen enkele zandplaten worden opgehoogd tot effectieve vluchtheuvels voor de grijze zeehonden.

    De eerste natuurlijke vluchtheuvel is al door de zeehonden zelf gevonden en in gebruik genomen. Op het eiland Griend worden sinds de winter van 2007-2008 grijze zeehonden geboren. Het eiland was eerder moeilijk bereikbaar voor ze. Maar sinds kort loopt er een geul naar het eiland. Hierdoor kunnen deze zeehonden, tijdens hoogwater, naar het eiland zwemmen. Op Griend mogen geen mensen komen. Het is dus de ideale droge en rustige vluchtheuvel voor grijze zeehonden.

Ontmoeting

Tijdens een warme zomerdag ging ik zwemmen in de Noordzee. Het was druk op het strand en ook in het water waren aardig wat mensen. Net toen ik dacht dat ik maar eens terug moest gaan, dook er naast mij een zeehond op. Hij keek me aan, dat duurde een paar seconden, toen dook hij onder en zwom weg. Ik was er stil van en vond deze ontmoeting prachtig. Hoe druk het in de zomer ook is, de natuur is er ook! De zee is meer dan een plek om te zwemmen. De zee is wildernis.

Els Wennekendonk, medewerkster Educatieve Dienst