Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player
 

  • English
  • Deutsch
Zoek in de Encyclopedie

Dieren en planten

Water en land

Mens en Milieu

Ecologie   Eilandbiologie   

Eilandbiologie

Op een eiland is het leven voor veel dieren anders dan op het vasteland. Er zijn vaak minder roofdieren of concurrenten, en er komen niet zo vaak nieuwe belagers aangewaaid. Op eilanden die al heel lang geïsoleerd zijn komen dieren voor die nergens anders voorkomen. Bekende voorbeelden van zulke soorten zijn de reuzenschildpadden van de Galapagos-eilanden en de kiwi’s van Nieuw-Zeeland.
Soms bereikt een vreemde soort het eiland. Vaak gebeurt dat bewust of onbewust door mensen. De gevolgen kunnen enorm zijn. Mensen brachten bijvoorbeeld konijnen naar Australië. Lekker voor in de pan. Maar de konijnen hadden geen natuurlijke vijanden en breidden zich snel uit ten koste van een aantal kleine inheemse buideldieren. De konijnen brachten enorm veel schade toe aan de landbouwgewassen. Geïmporteerde vossen aten wel wat konijnen op, maar ook kleine buideldieren. Pas toen de ziekte myxomatose bewust werd verspreid onder de Autralische konijnen kon deze plaag worden ingetoomd.

  • Eilandbiologie in het waddengebied

    De Waddeneilanden waren zo'n duizend jaar geleden nog verbonden met het veen- en moerasgebied dat indertijd vrijwel heel Noord-Nederland bedekte. Als eiland zijn ze eigenlijk nog piepjong. Bovendien liggen ze dicht bij het vasteland, waardoor veel soorten landdieren de eilanden toch kunnen bereiken. Als gevolg hiervan hebben zich geen nog geen aparte waddensoorten ontwikkeld. Wel bestaan er unieke variëteiten, die afwijken van hun soortgenoten op de vaste wal. Op Texel zijn de waterspitsmuizen kleiner dan op het vasteland, en helemaal zwart in plaats van zwart-wit gekleurd. Op Helgoland zijn de bosmuizen baksteenrood van kleur.
    Wel ontbreken veel algemeen voorkomende diersoorten op de Waddeneilanden. Veel dieren die zich nog wel konden verspreiden door de veenmoerassen zijn, na het doorbreken van de zeegaten, uitgeroeid door de eilandbewoners, en hebben daarna de eilanden niet meer kunnen bereiken. Daardoor is een een unieke landdierenfauna. Op geen van de Nederlandse Waddeneilanden komen mollen, eekhoorns of wilde katten voor. Ze zouden er best kunnen leven, maar ze hebben het eiland nooit of niet meer kunnen bereiken. Dit verschijnsel heeft gevolgen voor andere dieren. Het ontbreken van grotere landroofdieren maakt dat veel vogels, zoals meeuwen, eenden, wulpen en velduilen, veilig op de grond kunnen broeden. De Noordse woelmuis is een soort die op het vasteland zeldzaam is, en daar alleen in moerassige gebieden voorkomt. Op droger terrein verliest de deze woelmuis de concurrentiestrijd van de veldmuis. Op Texel komt de Noordse woelmuis algemeen voor, ook in droge terreinen, simpelweg omdat er -nog- geen veldmuizen op het eiland zijn.

  • Voorkomen van landzoogdieren op de Nederlandse waddeneilanden
    SoortTXVLTSAMSCH
    egel x x x x x
    bosspitsmuis x e
    dwergspitsmuis x x
    waterspitsmuis x
    huisspitsmuis e x
    haas x x x x
    konijn x x x x x
    rosse woelmuis e x
    aardmuis e e x
    noordse woelmuis x
    veldmuis e x e
    muskusrat e e
    dwergmuis e x e e
    bosmuis x x x x x
    huismuis x x x
    bruine rat x e x x
    verwilderde kat x x x x x
    bunzingfret e e
    hermelijn x
    ree x x
    x = (inmiddels) inheemse soort, e= recent ingevoerd, gegevens Friesland tot 2006


    Het is een komen en gaan van diersoorten op de Waddeneilanden. De meeste nieuwkomers zijn op een of andere manier door de mens geholpen, door opzettelijke introductie (konijn, hermelijn, ree op Terschelling), of door onopzettelijke introductie (huismuis, bruine rat, verwilderde kat), of door de aanleg van dammen (ree op Ameland). Als er sprake is van een bedreiging van bijzondere inheemse soorten gaan er stemmen op om te proberen de oorspronkelijke fauna’s te beschermen en ingevoerde exoten uit te roeien.