Ecomare

Vanaf 1970 tot ongeveer 1986 spoelden er 's winters echt veel olieslachtoffers aan op de Nederlandse stranden. Daarna nam het aantal met olie besmeurde vogels af. Blijkbaar drijft er minder olie op zee, onder meer als gevolg van het MARPOL-verdrag. Het aantal 'olievogels' dat wordt aangetroffen is overigens in vergelijking met dat in de omringende Noordzee-landen nog steeds hoog. Voor de zeekoet wordt bijvoorbeeld naar minder dan 10% olieslachtoffers gestreefd, maar de teruggang is bij 50% blijven steken. Dit blijkt uit de "Beached bird survey" die door Kees Camphuysen in opdracht van het ministerie van Verkeer en Waterstaat werd uitgevoerd.

Het Nederlands Stookolieslachtoffer-Onderzoek (NSO) werd in 1977 opgezet en is tegenwoordig een activiteit van de Nederlandse Zeevogelgroep (NZG). Maar ook daarvoor werden de olieslachtoffers op het strand al geteld. Zo organiseerde de Nederlandse Jeugdbond van Natuurstudie (NJN) sinds 1960 al tellingen op het strand en zijn er gegevens van tellingen sinds 1915, officieel het eerste jaar waarin olieslachtoffers in Nederland werden aangetroffen.

Stookolieslachtoffertellingen worden door vrijwilligers verspreid over het gehele land en gedurende het gehele jaar uitgevoerd, maar de nadruk ligt op de winterperiode. Bijna driekwart van de vastgestelde gevallen van olievervuiling blijken lozingen te zijn van oliemengsels. Dat duidt op lozingen na het schoonmaken van de tanks. Ruwe aardolie, afkomstig van verongelukte tankers of ongelukken bij olieplatforms, wordt zelden op de Nederlandse kust gevonden.

Er spoelen tegenwoordig veel minder olieslachtoffers aan dan dertig jaar geleden. De vermindering is terug te vinden bij alle onderzochte soorten en groepen kust- en zeevogels. Ervan uitgaande dat het gedrag van de vogels niet wezenlijk is veranderd en dat hun verspreiding op zee ook niet aan belangrijke veranderingen onderhevig is geweest, concludeert de Zeevogelgroep dat vooral de hoeveelheid olie op zee bepalend is geweest voor de kans om met olie in aanraking te komen.

Aan de Nederlandse kust worden de meeste olieslachtoffers 's winters aangetroffen. De vogels hebben het dan al zwaar door de lagere temperatuur, regelmatig voorkomende stormen en een stuk minder voedsel. De winter met de vaak stormachtige wind en korte dagen is de tijd van het jaar waarin noodgedwongen het minst gecontroleerd kan worden op illegale olielozingen van schippers. Iedere schipper die wat olie loost op de Noordzee weet dat hij vrijwel niet gepakt kan worden omdat bewijsvoering onmogelijk wordt als de controle pas hervat kan worden als de storm is gaan liggen.

Een kleine olievlek in een vogelrijk gebied kan veel meer slachtoffers eisen dan een grote vlek elders. Zeevogelsoorten die veel op het wateroppervlak komen, zijn het meest kwetsbaar. Ze kunnen in een olievlek zwemmen of - na een diepe duik - bovenkomen. Zeekoeten zijn heel gevoelig voor olieverontreiniging. Deze vogels zijn altijd op zee, behalve een korte periode in de zomer als de jongen op steile kliffen worden uitgebroed. Zeekoeten brengen de meeste tijd zwemmend door en doordat ze overwinteren op de drukbevaren Noordzee komen jaarlijks grote aantallen in contact met olie. Een extra risico lopen zeekoeten en alken na de broedtijd. De oudervogels ruien in die tijd - alle slagpennen tegelijk - en kunnen dan niet vliegen. De kuikens springen al in zee voordat ze kunnen vliegen. Ouders en jongen kunnen zo honderden kilometers over zee zwemmen voor ze (weer) kunnen vliegen. Wegvliegen voor een olievlek is er dan dus niet bij.

De olievervuiling is gelukkig een heel stuk minder geworden, maar er lijkt een nieuw probleem voor in de plaats gekomen. In maart 2010 strandden dode vogels die helemaal bedekt waren met een kleverige substantie. De veren en vleugels van de dieren zaten bovendien volkomen verkleefd aan het lichaam, waardoor ze ook niet meer konden bewegen, laat staan vluchten. Het was onduidelijk om welke stof het ging. Mogenlijk ging om iets dat wordt gebruikt bij het schoonspoelen van de ladingtanks van chemicaliëntankers.