Zeegras kan geen zwavel verdragen. Toch groeit het op modderige bodems waar die giftige stof voorkomt. Niemand begreep hoe dat mogelijk was. Maar nu heeft een onderzoeksproject van het NIOZ en twee universiteiten het raadsel opgelost.

Een poosje geleden zijn 100 miljoen jaar oude fossielen onderzocht. Daaruit bleek dat er toen al een verband bestond tussen een schelpensoort uit de familie van de Luscinidae, bacteriën en zeegras. Die kleine schelpdieren leven tussen de wortels van de plant. Zij ‘kweken’ bacteriën in hun kieuwen. De bacteriën gebruiken zwavel om te kunnen groeien en ze nemen het op voor het zeegras kan aangetast wordt.

In het laboratoriumtest zetten onderzoekers potten met schelpdieren met en zonder zeegras, en potten met zeegras met en zonder schelpdieren neer. Het zeegras groeide beter in de potten met schelpdieren erbij. Maar ook de schelpdieren deden het beter in combinatie met zeegras! De plant gaf zuurstof aan de schelpdieren via de wortels en de bacteriën in de schelpdieren zorgden voor de verwijdering van de zwavel.

Schelpdieren uit deze familie komen niet voor in de Nederlandse Waddenzee. Het zeegras in de Waddenzee zal het dus zonder de bacteriën moeten doen.

Tot 1932 was alleen al in de Nederlandse Waddenzee meer dan 150 vierkante kilometer (15.000 hectare) bedekt met zeegras, ook in de rest van het waddengebied was een grote oppervlakte bedekt met zeegras. In 1932 kreeg het zeegras te maken met een infectieziekte. Deze werd waarschijnlijk veroorzaakt door de schimmel Labyrinthula zosterae die zowel de bladeren als de wortelknolletjes kan aantasten. De wierziekte trof een jaar eerder vrijwel alle velden groot zeegras langs de Atlantische Oceaan, zowel aan de West-Europese als Noord-Amerikaanse kant. De smalbladige, in de getijdenzone levende vorm van groot zeegras, bleef grotendeels van wierziekte verschoond en op klein zeegras had de epidemie geen vat. In de loop van de jaren veertig van de vorige eeuw begon groot zeegras zich in het buitenland van de epidemie te herstellen.
In de Nederlandse Waddenzee heeft het zeegras zich jarenlang niet van de wierziekte kunnen herstellen. Het oppervlakte zeegras in de Nederlandse Waddenzee was nog geen vierkante kilometer in totaal. Groot zeegras was alleen te vinden in het havengebied van West-Terschelling en op de Hond/Paap in het Eemsmondgebied. Klein zeegras kwam voor bij Terschelling en op drie plaatsen langs de Groningse kust. Eind 1996 kwam hier verandering in toen langs de Groningse kust, tussen Lauwersoog en de Eemshaven, weer groot zeegras werd aangetroffen. Dit kan betekenen dat in de toekomst de voor de Waddenzee zo kenmerkende zeegrasvelden weer terug kunnen komen.
Sommige biologen nemen aan dat het verdwijnen van zeegras het gevolg was van een combinatie van factoren. De zomers van 1931 en 1932 waren extreem somber. Bovendien kwam de Afsluitdijk gereed. Het storten van zand en klei verhoogde de troebelheid van het waddenwater. Door de combinatie van relatief weinig zonlicht en troebelheid kwam er mogelijk te weinig zonlicht op de bladeren van het groot zeegras terecht. De afsluiting van de Zuiderzee had bovendien een nieuw stromingspatroon in de Waddenzee tot gevolg, waardoor erosie en sedimentatie de groei van het zeegras verstoord kunnen hebben. Ook de vervuiling van het water (giftige stoffen en eutrofiëring) heeft waarschijnlijk bijgedragen aan het verdwijnen van de zeegrasvelden.
In het deltagebied heeft de infectieziekte minder sporen nagelaten. In de Grevelingen groeide voor de afsluiting in 1971 ongeveer 1000 hectare aan velden groot zeegras. Na het dichten van de dam breidden de velden zich explosief uit, wellicht door de toegenomen beschutting door het wegvallen van de getijdenwerking en de grotere helderheid van het water. In 1978 hadden de zeegrasvelden in de Grevelingen een gezamenlijke oppervlakte van 4000 tot 5000 hectare. Daarna ging het bergafwaarts en de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw geven grote schommelingen in de begroeide oppervlakten te zien. De oorzaken daarvan zijn niet duidelijk.

In de Zuiderzee en de Waddenzee lagen vroeger uitgestrekte zeegrasvelden. Ze waren belangrijk voor dieren en mensen. Maar de aanleg van de Afsluitdijk en een infectieziekte maakte daar een eind aan. Nu vind je nog maar op enkele plaatsen in de Waddenzee en het deltagebied zeegras. Sinds 1993 proberen biologen zeegras terug te krijgen in de Waddenzee. Dat is niet altijd makkelijk.
Zeegras groeit op plaatsen die geregeld of altijd onder water staan en waar de stroming zwak is. Het meeste zeegras vind je nu in het noordelijke deel van de Waddenzee, in de luwte van de eilanden of van zandbanken. In het zuiden en het midden zijn de zeegrasvelden kleiner en het zijn er ook minder. Er zijn enkele plekken waar zeegras het goed doet, bijvoorbeeld in de Jadebusen (vooral klein zeegras) en langs de kust tussen de Weser en de Elbe in Duitsland. Daar groeit vooral groot zeegras.
In september 2011 startte de Waddenvereniging een project om op drie plaatsen zeegras in de Waddenzee terug te brengen. Rond het Duitse eiland Sylt verzamelden ze plantjes met zaad. Langs de kust van Schiermonnikoog, Terschelling en het Balgzand werden ze uitgeplant. Het is te hopen dat de zaden zullen aanslaan.