Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player
 

  • English
  • Deutsch
Zoek in de Encyclopedie

Dieren en planten

Water en land

Den Helder en omstreken   Grafelijkheidsduinen   

Mens en Milieu

Grafelijkheidsduinen, Foto Fitis, www.fotofitis.nl

Grafelijkheidsduinen

De Grafelijkheidsduinen bij Den Helder vormen het noordelijkste deel van het duinmassief van de Noord-Hollandse kust. Ooit vormden deze duinen de kern van Huisduinen, toen nog een eiland in zee. De graaf van Egmond was de oorspronkelijke bezitter van het duin: vandaar de naam 'Grafelijkheidsduinen'.

  • Waterwinning

    De eerste grootschalige menselijke ingreep in dit gebied vond plaats in 1856 toen het gebied als waterwingebied in gebruik werd genomen. Per dag werd soms wel 1,2 miljoen liter water aan de bodem onttrokken. Het grondwater zakte daardoor flink. De oorspronkelijke begroeiing van vochtige duinvalleien verdween. In 1982 stopte men met de waterwinning. Het grondwaterpeil schoot daardoor plotsklaps omhoog. De duinvalleien staan als gevolg hiervan weer regelmatig onder water. In 2000 groeien er als gevolg hiervan weer allerlei bijzondere planten, zoals orchideeën, waternavel en tormentil.

  • Militair oefenterrein

    Sinds 1881 was een deel van het gebied ook nog in gebruik als militair oefenterrein. Talloze bunkers, bomkraters en een schietbaan zijn de nog altijd zichtbare sporen van de militaire activiteiten. In de loop van de jaren tachtig van de vorige eeuw stopte Defensie met de oefeningen. Tussen 1920 en 1940 werd het zuidelijk deel, bekend onder de naam "Donkere Duinen", bebost met dennen. Tegenwoordig zijn hier een kinderboerderij en vogelasiel gevestigd.

  • Van militair terrein naar natuurgebied
    Oude bomkrater, Landschap Noord-Holland

    Water wordt er al tien jaar niet meer gewonnen en de activiteiten van Defensie stonden ook al een groot aantal jaren op een laag pitje. De belangstelling vanuit de recreatie voor het gebied is echter sterk toegenomen. Het feitelijke defensieterrein en waterwingebied is altijd ingerasterd geweest waardoor het er doorgaans erg rustig was. Deze rust was gunstig voor de natuur. Door het staken van de grondwaterwinning in 1980 is het gebied natter geworden; een tweede gunstige omstandigheid. Sinds 1992 heeft de Stichting Het Landschap Noord-Holland het 100 hectare grote gebied in beheer. Daarmee heeft het ook de officiële status als natuurgebied gekregen. Het Landschap Noord-Holland heeft zich de taak gesteld het gebied in een oorspronkelijke staat terug te brengen.

  • Beheer

    Door de verdroging en daarna de plotselinge grondwaterstijging is de begroeiing verruigd. Vele zeldzame planten zoals orchideeën zijn verdwenen. Daarvoor in de plaats kwam een dichte begroeiing van duinriet en kruipwilg. Schotse Hooglanders, Dexterrunderen en pony's werden ingezet om de begroeiing enigszins open te houden. Door hun grazen ontstaan er voedselarme plekken, door hun uitwerpselen voedselrijke. Tevens is al enkele jaren de Werkgroep Vrijwillig Landschapsbeheer Den Helder aan het werk in dit gebied. Een groot natuurontwikkelingsproject staat op stapel om de negatieve sporen van het vroegere gebruik in een voor de natuur gunstige richting om te buigen. Een vrije openstelling voor de recreant zal leiden tot vernietiging van de natuurwaarden en is dan ook ongewenst. Wel zijn observatiemogelijkheden in het plan opgenomen; voor de natuurgenieters een uitkijkpunt op de hoogste top, een natuurpad, een observatiehut en extra excursies.

  • Natuurbouw

    Om de in de duinvalleien de oorspronkelijke vegetatie terug te krijgen was het nodig de voedselrijke bovenlaag van de bodem te verwijderen. Dit is in de laagste delen van het gebied gebeurd. Het gebied werd voor even het domein van bulldozer en dragline, om daarna plaats te maken voor de natuur. In de nazomer van 1994 zijn de werkzaamheden uitgevoerd. Elk jaar zal het gebied veranderen en hopelijk komen planten als parnassia, moeraswespenorchis, slanke duingentiaan en moeraskartelblad terug. Bovendien zullen veel vogels profiteren van de nieuwe situatie. Tegelijkertijd zijn veel sporen van het militaire verleden van de Grafelijkheidsduinen uitgewist en zijn alle waterwinputten uit het gebied verwijderd. Om het gebied als eenheid te kunnen beheren heeft Het Landschap Noord-Holland veel rasters verwijderd en één daarvoor in de plaats gezet. Dit raster is er vooral om het vee in het gebied te houden.