Ecomare

Komt een vogel in contact met olie dan hoeft deze niet meteen te sterven. Het verenpak van de vogel is echter niet meer waterdicht. Het dier verliest zijn warmte-isolatie en vat kou. Het drijfvermogen neemt ook af, de vogel kan zelfs verdrinken. Ook is bekend dat bij het bebroeden van eieren door een met olie besmeurde vogel de kans op uitkomen verkleint. Vooral de soort olie, het jaargetijde en de plaats van de olieverontreiniging bepalen de omvang van de schade. Zo blijft zware ('dikke') olie langer op het wateroppervlak drijven dan lichte olie, die sneller verdampt en door natuurlijke menging in de waterkolom terechtkomt. Een zware olievlek kan daardoor langer schade aanrichten aan vogels en ander zeeleven. Aan de Nederlandse kust worden de meeste olieslachtoffers 's winters aangetroffen.
De lagere temperatuur, regelmatig voorkomende stormen en de geringere beschikbaarheid van voedsel in de wintermaanden betekenen op zich al een beproeving voor de vogels. Vooral de laatste jaren spoelen steeds meer licht met olie besmeurde vogels aan die totaal vermagerd waren. Olie is in deze gevallen vermoedelijk niet de directe doodsoorzaak geweest.
De winter met de vaak stormachtige wind en korte dagen is de tijd van het jaar waarin noodgedwongen het minst gecontroleerd kan worden op illegale olielozingen van schippers. Iedere schipper die wat olie loost op de Noordzee weet dat hij vrijwel niet gepakt kan worden omdat bewijsvoering onmogelijk wordt als de controle pas na het liggen van de storm hervat kan worden.
De plaats van de olievervuiling is ook belangrijk. Zo kan een kleine olievlek in een vogelrijk gebied veel meer slachtoffers eisen dan een grote vlek elders. Tussen 1975 en 1985 zijn de aantallen olieslachtoffers onder met name drieteenmeeuw, alk en zeekoet sterk toegenomen. Dit is waarschijnlijk een gevolg van een veranderde winterverspreiding van deze soorten. Ze overwinteren nu in de zwaar bevuilde zuidelijke Noordzee. Ook duikers, futen, jan van genten en zwarte zee-eenden spoelen regelmatig als olieslachtoffer aan.
Zeevogelsoorten die zich geregeld op het wateroppervlak bevinden, zijn het meest kwetsbaar. Ze kunnen in een olievlek zwemmen of - na een diepe duik - bovenkomen. De zeekoet is heel gevoelig voor olieverontreiniging. De dieren zijn permanent op zee, behalve een korte periode in de zomer als de jongen op steile kliffen worden uitgebroed. Zeekoeten brengen de meeste tijd zwemmend door en doordat ze overwinteren op de drukbevaren Noordzee komen jaarlijks grote aantallen in contact met olie. Een extra risico lopen zeekoeten en alken na de broedtijd. De oudervogels ruien in die tijd - alle slagpennen tegelijk - en kunnen dan niet vliegen. De kuikens springen al in zee voordat ze kunnen vliegen. Ouders en jongen kunnen zo honderden kilometers over zee zwemmen voor ze (weer) kunnen vliegen. Wegvliegen voor een olievlek is er dan dus niet bij.

een zeekoet wassen in een vogelwasser
Jaarlijks spoelen tienduizenden olieslachtoffers onder de zeevogels aan op de kust. Dit is meestal maar een klein deel van het totale aantal door olie getroffen vogels; de meesten spoelen nooit aan. De nog levende exemplaren kunnen terecht bij speciale vogel-opvangcentra. Deze hebben voorzieningen en richtlijnen voor de opvang van olievogels. Ecomare op Texel is zo'n vogelopvangcentrum. Jaarlijks worden daar ongeveer 500 vogels opgevangen. Vooral 's winters worden veel aan de kust aangespoelde olieslachtoffers bij de kustasielen binnengebracht. Andere grotere opvangcentra zijn er in Middelburg, Rotterdam, Haarlem en Anjum.
Indien mogelijk worden deze vogels gewassen met een speciaal wasmiddel. Daarna moeten ze op krachten komen en zorgen dat hun verenkleed weer waterdicht wordt. Na gemiddeld 2 maanden kunnen ze op de Noordzee worden vrijgelaten. Opvangen van vogels is dweilen met de oliekraan open. Het is natuurlijk veel belangrijker dat de olievervuiling stopt.