Ecomare

De duinen van Texel zijn grofweg in vier verschillende stukken op te delen. Van noord naar zuid zijn dat de oude Eierlandse duinen, het jonge duingebied tussen de Koog en de Slufter, de oude duinen tussen de Koog en Den Hoorn en de jonge duinen bij de Hors.

De Eierlandse duinen zijn oud en kalkarm. In de duinen liggen natte en droge duingraslanden en kleine bosjes, die bekend zijn om de bijzondere trekvogels, die daar neerstrijken. Ze zijn ook rijk aan mossen en korstmossen. 

Waar nu de Slufter en de Muy liggen, was tot de 16e eeuw een zeegat. De duinen in dit gebied zijn dus vrij jong. In het gebied zijn zanddijken aangelegd, en vogelrijke graslanden. De kern van dit gebied is de Muyplas, bekend om zijn lepelaar- en aalscholverkolonie. Westelijk daarvan ligt de jonge duinvallei de Buitenmuy, waar bijzondere planten voorkomen, onder andere  orchideeën.

Tussen De Koog en Den Hoorn liggen de oudste duinen van Texel. Ze zijn tot 1000 jaar oud. De hoogste duinen van het eiland liggen er ook, tot 25 meter. In de jongere westelijke valleien groeit veel duindoorn. In de oude, beschutte oostelijke valleien groeit vooral heide. Nog verder naar het oosten gingen de duinen over in het landschap van de uitgestoven, schrale mientgronden. Vroeger lieten arme boeren daarop hun vee grazen. Deze zijn vanaf 1900 massaal aangeplant met dennen.  

Ten zuidwesten van Den Hoorn ligt het jongste duinlandschap dat ontstaan is doordat  zandplaten zoals de Onrust aan Texel vastgroeiden. Zo is de Hors ontstaan, en op deze zandvlakte is het proces van duinvorming op de voet te volgen. De Geul is een eeuw geleden ook zo ontstaan. Het is nu een vallei met een meertje, een lepelaarkolonie en veel zeldzame planten.  

Op Texel liggen verschillende  bosgebieden, vooral langs de binnenduinrand. Het grootse bos heet de Dennen. Het is begin vorige eeuw aangelegd tussen Den Hoorn en De Koog. Er zijn veel zwarte dennen geplant, maar hier en daar ook loofbomen. Men wilde het boerenland langs de duinen beschermen tegen stuivend zand en men wilde hout produceren voor de mijnbouw. De bomen groeiden slecht door de zeewind en de arme grond. Het bos is nu vooral belangrijk als recreatiegebied. Er komen bosvogels voor, en bijzondere paddenstoelen, die je anders niet op Texel had gezien. In en langs het bos liggen speelweiden en open natuurgebieden. Bij De Cocksdorp ligt het Krimbos, dat is aangelegd rond 1970. Het Doolhof op de Hoge Berg stamt uit de 18e eeuw. Beide zijn aangelegd voor de recreatie.

Tussen het Klif in den Hoorn en het dorpje Oost ligt het oude land van Texel. Het is een licht glooiend landschap. Het is een stuwwal uit de voorlaatste ijstijd, ongeveer 150.000 jaar geleden. Ten zuidoosten van Den Burg is de wal het breedst en zijn de heuvels het hoogst. De Hoge Berg is wel 15 meter hoog! Dit stuk van Texel is al vanaf het einde van de laatste ijstijd, zo'n 10.000 jaar geleden, bewoond. Er zijn veel cultuurhistorische monumenten uit de afgelopen drie eeuwen te zien: tuinwallen, drinkputten, schapenboeten en stolpboerderijen.

De polders Eijerland, Prins Hendrik, de Eendracht en het Noorden kwamen in de loop van de 19e eeuw tot stand en gaven Texel zijn huidige vorm. In deze jonge polders is de verkaveling grootschalig en rechthoekig. De boerderijen in het open landschap zijn meestal omgeven met geriefhoutbosjes. Veel grond wordt gebruikt voor akkerbouw of de teelt van groente. In de winter komen in de polders veel ganzen en kleine zwanen langs. Er zijn enkele kleine natuurgebieden in de polders, vooral langs oude wadgeulen.   

De verschillende natuurgebieden op het eiland hebben allemaal hun kenmerkende planten. Op de strandvlaktes groeien biestarwegras en zeepostelein, de eerste duinvormers. In de zeereep vind je helm, blauwe zeedistel en zeeraket. In de jonge duinvalleien, groeien veel zeldzame planten, zoals parnassia en orchideeën. De oudere duinen zijn met heide begroeid, en er staat ook klokjesgentiaan en zonnedauw. In de Mokbaai, de Slufter en de op de Schorren groeien kwelderplanten zoals zeekraal en lamsoor.