Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player
 

  • English
  • Deutsch
Zoek in de Encyclopedie

Dieren en planten

Water en land

Mens en Milieu

Overige delfstoffen   Schelpen   

Schelpenwinning

Al in de tiende eeuw werden schelpen gewonnen, voornamelijk door ze op droogvallende delen van de zee bij elkaar te harken en op te scheppen. Schelpen worden nu gewonnen door bedrijven die zich gespecialiseerd hebben in de winning van schone schelpen (afkomstig uit zandafzettingen) of kleischelpen (afkomstig uit klei-afzettingen). Ook bedrijven die schelpdieren voor consumptie koken leveren schelpen. De toepassingsmogelijkheden van schelpen zijn gelegen in drainage, verharding van fietspaden, gritfabricage en mengvoederindustrie, isolatie onder vloeren enzovoort.

  • Waddeneilanden

    De 'waddenschelpen', die sinds de jaren '80 populair zijn als isolatiemateriaal onder de vloer, bestaan voor het grootste deel uit fossiele kokkelschelpen (75%) die van de schelpenbollen (oude kokkelbanken) worden gevist. Het aandeel nonnetjes is ongeveer 4%.
    Vroeger droeg de schelpenwinning bij tot het levensonderhoud van de bewoners van de eilanden. Het grootste deel van de schelpen verkocht men aan de vaste wal. Daar gebruikte men de schelpen onder meer voor de produktie van kalk. Door de schelpen in grote ovens te verbranden kon men het kalk winnen.

  • Beleid

    Om overontginning van de schelpenbollen tegen te gaan zijn quota ingesteld. De Nederlandse schelpenwinners op de Waddenzee mochten tot 1998 jaarlijks 178.000 kubieke meter van deze schelpen winnen. In 1998 is het quotum verhoogd naar 200.000 kubieke meter. Dit quotum is gebaseerd op een berekening van het NIOZ, die uitwees dat de jaarlijkse aanwas van kokkelschelpen ongeveer 250.000 kubieke meter bedraagt. In 1998 werd 160.000 kubieke meter schelpen opgevist.
    Het huidige beleid voor het winnen van schelpen is vastgelegd in de Landelijke Beleidsnota Schelpenwinning van 1998 en is in 2004 geëvalueerd. In Nederland worden schelpen gewonnen in de zeegaten van de Waddenzee, de Westerschelde, de Voordelta en de Noordzee. Per jaar mag er 290.000 kubieke meter schelpen worden gewonnen, waarvan 210.000 in het Waddenzeegebied (90.000 kubieke meter in het PKB-gebied) en 80.000 kubieke meter in de Zeeuwse wateren. In de Waddenzee is de schelpenwinning is geconcentreerd in drie zeegaten (Marsdiep, Vlie en Friesche Zeegat).
    In de Duitse Nationale Parken en het Deense deel van het waddengebied is geen schelpenwinning toegestaan.

  • Beleidsnota Schelpenwinning

    Het ministerie van Verkeer en Waterstaat heeft eind 1998 een Beleidsnota Schelpenwinning uitgebracht. Deze nota vervangt al het voorgaande beleid en zal tot 2010 geldig blijven. Door de groeiende vraag komen er meer bedrijven die op schelpen willen gaan vissen. Momenteel zijn drie schelpenvissers op de Waddenzee actief, verenigd in de Vereniging voor Nederlandse Schelpenvissers (VVNS). De VVNS is tot nu toe de enige vergunninghouder voor het winnen van schelpen in de Waddenzee. Om meer bedrijven een kans te geven heeft het ministerie besloten de quota te verhogen tot 210.000 kubieke meter schelpen per jaar in de Waddenzee, inclusief de buitendelta's en de kustzone voor de eilanden. Een milieu-effectrapportage wees uit dat de verstoring door schelpenwinning te verwaarlozen is.
    Zowel de Waddenvereniging als Greenpeace zijn bang dat de verhoging van het quotum negatieve gevolgen heeft voor de Waddenzee. De vissers zouden de vogels en zeehonden in het gebied verstoren en de winning zou het water vertroebelen waardoor zeeplanten zich minder goed kunnen ontwikkelen. De oester, die ooit talrijk was in het waddengebied, heeft een harde ondergrond, zoals een schelpenbank, nodig om te leven. Schelpenvissers zouden aan de neergang hebben bijgedragen. De organisaties wilden dat het oude quotum gehandhaafd blijft.
    Op de Noordzee en de Zeeuwse wateren mag in totaal 80.000 kubieke meter schelpen per jaar gewonnen worden. In de Oosterschelde wordt winning verboden. Dit gebied lijdt nog onder de effecten van de afsluiting. Winning van schelpen zou daar kunnen leiden tot een verdere vermindering van het aantal schelpenbanken.

  • Kustafslag door schelpenwinning?
    Berg mosselschelpen, Ecomare, Sytske Dijksen

    Eind 1999 is er in opdracht van de toenmalige Wadden Adviesraad (WAR) onderzocht wat de mogelijke invloed is van schelpenwinning op het gedrag van de kusten van de Waddeneilanden. De belangrijkste conclusie van het onderzoek was dat de effecten van schelpenwinning -bij de huidige, toegestane hoeveelheden- marginaal zijn. Voor de westelijke Waddeneilanden werd een extra kustafslag van maximaal 18 centimeter per jaar berekend, voor de oostelijke Waddeneilanden was dit maximaal 8 centimeter per jaar. Bij geconcentreerde winning, of winning gedurende meerdere jaren op dezelfde plek, zouden wel merkbare effecten kunnen optreden aan de kusten van de Waddeneilanden.

    Ook schelpdierkokerijen leveren een aanzienlijke hoeveelheid schelpen