Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

 

Zoek in de Encyclopedie

Dieren en planten

Water en land

Mens en Milieu

Verontreiniging   Zwerfvuil   Coastwatch   
Zwerfvuil, Foto Fitis, www.fotofitis.nl

Zwerfvuil

Op het strand spoelen dagelijks de bewijzen aan van het gebruik van de Noordzee als afvalstort. Er zit veel glas, hout en plastic bij, maar ook papier, medicijnen en blikjes. Van alles kom je tijdens een strandwandeling tegen. Jaarlijks komt er 20 miljoen kilo zwerfvuil in de Noordzee terecht. Veel van die rommel komt van schepen. Voor de natuur is het niet zo best. Vogels, zoals de noordse stormvogel, zien bijvoorbeeld vuil voor voedsel aan en eten het op. Er wordt wel wat aan gedaan. Vissers ruimen jaarlijks tonnen zwerfvuil op in het kader van het project 'Fishing for Litter'. In het project Coastwatch onderzoeken scholieren en vrijwilligers jaarlijks wat er in verschillende Europese landen, waaronder Nederland, aanspoelt op de kust.

  • Aard van het zwerfvuil
    Zwerfvuil op het Nederlandse strand, Ecomare

    De helft van het zwerfvuil op het Nederlandse strand bestaat uit plastic, zo blijkt uit Coastwatch-onderzoek. Het meeste zwerfvuil wordt slecht afgebroken. De totale hoeveelheid neemt daardoor nog steeds toe. Zelfs als er geen nieuw afval in zee terecht zou komen, blijft het nog tientallen jaren rond drijven en aanspoelen.

    afbreektijd van aangespoeld afval
    kranten paar dagen
    kartonnen dozen half jaar
    polyester drankflesjes 5-10 jaar
    bierblikjes 50 jaar
    nylon touw 100-500 jaar
    polystyreen bakjes en glas meer dan 1000 jaar
    bron: Coastwatch
  • Gevaren voor dieren
    Jonge zeehond met nylon draad, Ecomare

    Zeevogels zien plastic voor voedsel aan, vooral stormvogels eten het. Het plastic neemt de plaats in van voedsel in de maag zodat de vogel geen honger meer heeft. Daardoor eet hij te weinig. Ook kan plastic de ingewanden blokkeren of beschadigen. Verder raken vogels en andere zeedieren verstrikt in verpakkingsmateriaal, visnetten en nylon visdraad.

    Ruim vijf procent van de dood gevonden jan van genten waren slachtoffer van vistuig of ander zwerfvuil. In 2004 spoelde er op Vlieland een bultrug aan die dood was gegaan aan de gevolgen van een nylon koord om zijn nek. Ook zeehonden kunnen verstrikt raken in nylondraad of plastic, zoals de zeehond op onderstaande foto die in maart 2005 bij Ecomare werd binnengebracht. De zeehond had zware verwondingen, zweren en verlammingsverschijnselen. Het dier is meteen afgemaakt.

  • Gevaren voor mensen
    Injectiespuit op het strand, Foto Fitis, www.fotofitis.nl

    Ook voor mensen kan zwerfvuil op het strand gevaarlijk zijn. Niet zelden liggen er medicijnen of giftige stoffen tussen. Geregeld vindt men vaatjes met olie, verf of andere chemische substanties.
    Bij vloeibare chemische stoffen is er een risico dat wandelaars de vaten openmaken, er aan ruiken, of het vat omkeren waardoor de inhoud in het zand wegzakt.

  • Bronnen van zwerfvuil
    Herkomst zwerfvuil (Nederlandse strand), Ecomare

    De bronnen van het zwerfvuil verschillen per seizoen. In de zomer wordt veel zwerfvuil door toeristen achtergelaten. Toch gooien de meeste mensen hun afval in of bij een vuilnisbak.Tijdens de zomermaanden proberen kustgemeenten drukbezochte stranden schoon te houden.

    De scheepvaart is verplicht het afval tegen betaling af te geven in een haven. Met grote hoeveelheden afval gebeurt dat meestal. Veel klein afval gaat gewild of ongewild over de muur, zoals men dat op schepen noemt. Verder komt veel afval in zee terecht als gevolg van schade, bijvoorbeeld gebroken touwen, losgeslagen netten en afgebroken hout. Vooral de zogenaamde spooknetten zijn slecht voor de natuur, omdat ze door blijven vissen.
    Het scheepsafval is vooral huishoudelijk afval. Lading spoelt zelden aan. Vroeger, toen er nog los stukgoed  werd vervoerd, gebeurde het regelmatig dat een deklast overboord sloeg en de goederen op de kust terecht kwamen. Maar door de introductie van het containervervoer behoren spectaculaire strandingen van scheepsladingen grotendeels tot het verleden.

  • Schone schijn: dodelijke ballonnen
    , Marijke de Boer

    Het ziet er feestelijk uit: een enorme wolk ballonnen die met sierlintjes en al worden opgelaten. Ze gaan enorm hoog, ze waaien weg en belanden te vaak in zee. De ballonnen zelf lijken in het water zo veel op kwallen dat zeevogels die op jacht zijn naar kwalvlooien er in gaan pikken en zo onverteerbare stukjes ballon binnen krijgen. De sierlinten verliezen in zee ook al hun feestelijkheid, daar raken zeedieren in verstrikt. Een ballonnenfeest op het land is dus niet veel anders dan een forse bijdrage aan het zwerfvuilprobleem in zee.
    Sinds een paar jaar zijn er eco-ballonnen verkrijgbaar. Die zijn biologisch afbreekbaar en vaak ook voorzien van linten van plantaardig materiaal. Jammer genoeg duurt de afbraak van deze ballonnen in zee toch nog heel lang, tot enkele jaren. Dat betekent dat ook deze ecoballonnen nog veel kwaad  kunnen aanrichten voordat ze zijn afgebroken.

  • Kosten van het opruimen van zwerfvuil
    Leerlingen tijdens Coastwatch, Stichting de Noordzee

    De kustgemeenten geven jaarlijks forse bedragen uit voor de schoonmaak van de kust. De gemeente Vlissingen bijvoorbeeld geeft meer dan 45.000 euro uit, en de schoonmaak van 10 kilometer kust bij Scheveningen kost een miljoen per jaar. Ook dijken moeten schoongehouden worden, zoals de Hondsbossche Zeewering. Om daar het overwaaien van aangespoeld vuil te voorkomen heeft het Hoogheemraadschap mensen in dienst om de dijk schoon te houden van aanspoelend afval. Het merendeel van dit vuil komt uit zee.

  • Beleid ten aanzien van zwerfvuil op zee

    In de zogeheten haven-ontvangstinstallaties (HOI's) moeten schippers hun olie-afval en vuilnis inleveren. Alle lozingen op de Waddenzee zijn illegaal. Sinds 1991 geldt op de hele Noordzee een lozingsverbod voor vast afval. Vanaf dat jaar heeft de Noordzee voor dit type afval de MARPOL Annex V 'special area' status.

  • Schoonmakers actief

    Er zijn meerdere organisaties die zich bezighouden met zwerfvuil langs de Nederlandse kust. Landelijk zijn dat Stichting De Noordzee met het educatieve Coastwatchproject en Stichting Duinbehoud, Stichting Nederland Schoon en de ANWB. Die houdt elk jaar in april de landelijke Strandschoonmaakdag.